Tuesday, 31 March 2020

नेपालकाे धरतलिय बनाेट र भुपरिवेष्ठित राष्ट्रकाे हैसियतले पाउने अधिकार ।


Ø w/ftlno agf]6 Pj+ k|fs[lts ;+/rgfsf] cfwf/df g]kfnsf] laefhg M lxdfn kxf8 / t/fO{
·       lxdfnL k|b]z M -If]qkmn l b h cfp afw e]h efhLj_
ü nDafO{ M *)) ls=ld=
ü prfO{ M #))) b]lv **$* ld6/
ü rf}8fO{ M @% b]lv %) ls=ld=
ü If]qkmn M @@,)&& ju{ ls=ld= -!% k|ltzt_
ü lxdfn M ljZjsf k|lz4 @$ dWo !& j6f o;}df kg{] h; dWo * j6f *))) ld6/ eGbf cUnf
ü agfj6 M clwsfFz e"efu kq] r6\6fgn] ag]sf]
ü lhNnf M :yfgLo ;/sf/ ;~rfng P]g @)&$ cg';f/ @) j6f
ü hg;+Vof M )^* cg';f/ ^=&# k|ltzt
ü afl;Gbf M hghftLsf] afx'Notf
ü wd{ M af}4 wdf{jnDaLsf] afx'Notf
ü pAhgL M cfn', hf}, kmfk/ cflb -v]ltof]Uo hldg $ k|ltzt_
ü cfocfh{g M ko{6g, hl8a'6L ;+sng, sfa{g Jofkf/ cflb
ü jlu{s/0f M d"Vo lxdfnL, leqL lxdfnL / l;dfGt lxdfnL -tNnf] l;df_
ü e]ife'iff M afSnf] sk8f
ü efiff M ef]6ad{]nL kl/jf/sf] efiffsf] a9L k|of]u
·       kxf8L k|b]z M -If]qkmn l b h cfp afw e]h efhLj_
ü If]qkmn M !)),)*# ju{ ls=ld= -^* k|ltzt_
ü nDafO{ M **% ls=ld=
ü rf}8fO{ M &% b]lv !@% ls=ld=
ü prfO{ M ^)) b]lv #))) ld6/ ;Dd
ü cfocfh{g M s[lif, Jofkf/, gf]s/L, a}b]lzs /f]huf/L
ü pAhgL M ux'F, sd}, cflb
ü afl;Gbf M afx'g, If]qL du/ cflbsf] ld>Lt a;f]af;
ü wd{ M lxGb' afx'No eP klg cGo wd{ klg /x]sf]
ü e]ife'iff M sldh, bf}/f ;'?jfn ;f/L rf]nf] cflb
ü hg;+Vof M )^* cg';f/ $#=)! k|ltzt
ü lhNnf M :yfgLo zf;g ;~rfng P]g @)&$ cg';f/ #^ lhNnf
ü jlu{s/0f M dxfef/t, dWo If]q jf dWojtL{ e"ld
ü efiff M ef/f]k]nL efiff kl/jf/ cGtu{tsf] g]kfnL efiffsf] afx'Notf eP klg ljleGg hghftLn] cfk\mg} efiff af]Ng] u/]sf]
·       t/fO{ k|b]z M -If]qkmn l b h cfp afw e]h efhLj_
ü If]qkmn M @%)@! ju{ ls=ld= -!& k|ltzt_
ü nDafO{ M **% ls=ld=
ü rf}8fO{ M @% b]lv #@ ls=ld=
ü prfO{ M %( b]lv ^)) ld6/ ;Dd
ü cfocfh{g M pBf]u, s[lif, Jofkf/ cflb
ü pAhgL M wfg, ux'F bnxg, t]nxg, gub]afnL cflb
ü jfl;Gbf M a;fO{;/fO{sf] sf/0f ldl>t hfthftL
ü wd{ M ldl>t
ü e]ife'iff M uld{ tyf hf8f]df df};d cg';f/sf
ü hg;+Vof M )^* cg';f/ %)=@& k|ltzt
ü lhNnf M :yfgLo ;/sf/ ;~rfng @)&$ cg';f/ @! lhNnf
ü jlu{s/0f M efj/ k|b]z, leqL dw]; / d'Vo t/fO{
ü efiff M ef/f]k]nL kl/jf/ cGtu{tsf ef/lto d'nsf efiffx?sf] afx'Notf
Ø g]kfndf kfO{g] df6f]sf k|sf/ M
·       lxdfnL df6f] M sap
ü aGg] M lxdglbn] y'kf/]sf] df6f], afn'jf, s+s8 / kTy/ ldn]/
ü sxfF M lxdfnsf] km]lbdf
ü pAhgL M ds}, hf}, cfn', kmfk/ cflb
·       tn}of df6f]] M sap
ü aGg] M tfn ;'s]/
ü sxfF M sf7df08f} h:tf pkTosfdf
ü pAhgL M s[lifsfnflu ;a} eGbf pQd vf; u/L wfg, ux'F / ;fukft
·       /ftf] k'm;|f] df6f] M sap
ü aGg] M 7f8f le/x?df r6\6fgdf ;8]sf emf/kft ldn]/
ü sxfF M dxfef/t kj{tdf
ü pAhgL M kmnfdsf] dfqf sd x'g] t/ r'g, gfO6«f]hg / km:kmf]/; h:tf vlgh tTj a9L x'g] x'Fbf kmnk'mn, cfn', sf]bf] cflb
·       anf}6] kTy/Lnf] df6f] M sap
ü aGg] M glb4f/f hDdf kfl/Psf] / kxf8af6 em/L cfPsf] afn'jf, kTy/ h:tf v's'nf kbfy{ ldn]/
ü sxfF M efj/ k|b]z, r'/] kxf8 / leqL dw]z
ü pAhgL M pAhgL gx'g]
·       kfFuf] df6f] M sap
ü aGg] M glbn] y'kf/]sf] afn'jfdf emf/kft s'lxP/ ldln ag]sf] afn'jf / lrD6] df6f]
ü sxfF M t/fO{ k|b]z / a]zLdf
ü pAhgL M wfg, ;gkf6, pv' ;'lt{ t]nxg cflb
Ø e"kl/j]li7t /fi6«sf clwsf/x? M ;+o'Qm /fi6«;+3sf] dxf;efn] !(^% h'nfO{ * df kfl/t u/L h'nfO{ ( af6 sfof{Gjogdf cfPsf] e"kl/jli7t /fi6«x?sf] clwsf/ ;DalGw clw;GwLn] b]xfosf clwsf/x? k|bfg u/]sf] 5 .
ü ;d'Gb|;Dd :jGqtfk"j{s cfjfudg ug{ kfpg] clwsf/
ü ;jf/L ;fwgnfO{ ;]jf k'¥ofpFbf nfUg] afx]ssf] eG;f/, s/ / cGo z'Ns nufpg gkfOg]
ü ljz]if ofqfsf] clwsf/
ü ;~rf/sf tf/ tyf kfO{k nfO{g lj:tf/ ug{] clwsf/
ü ;fd'lGb|s cGj]if0f ug{ kfpg] clwsf/
ü ;fd'lGb|s k|ltlglwTjsf] clwsf/
ü /fli6«o em08f ;lxtsf] ;fd'lGb|s oftfoftsf] ;fwg ;~rfng ug{ ;Sg] clwsf/ -/fli6«o em08f ;lxtsf] ljz]if ofqfn] ;fd'lGb|s cGj]if0f ubf{ cfjfudgdf tf/ tyf kfOknfO{gn] s/ / cGo z"Nssf] ;fd'lGb|s k|ltlglwTj u5{_


नेपालकाे हावापानीका प्रकार र रितु परिवर्तनका कारणहरू ।


Ø xfjfkfgL M s'g} :yfg, e'uf]n jf b]zsf] k|fs[lts jftfj/0fnfO{ xfjfkfgL  elgG5 . xfjfkfgL ;lhj lhjx?sf] lhjg wfGg] Go'gtd cfwf/ xf] h;sf] cefjdf k[YjLdf ;lhj lhjx?sf] sNkgf ;d]t ug{ ;lsb}g .
Ø g]kfndf xfjfkfgLsf] k|sf/ M
·       pkf]i0f xfjfkfgL jf pi0f dg;'gL xfjfkfgL M cj pQfg]
ü prfO{ M !@)) ld6/ ;Dd
ü tfkqmd M !% b]lv $) l8u|L ;Dd
ü jiff{ M @)) ;]=dL= ;Dd
ü g]kfndf kfO{g] :yfg M g]kfnu~h, lj/f6gu/, wgu9L cflb
ü c;/ M k'j{df a9L kfgL / klZrddf sd kfgL kb{5
·       Gofgf] ;dlztf]i0f xfjfkfgL jf pi0f k|b]lzo xfjfkfgL M cj pQfg]
ü prfO{ M !@)) b]lv @!)) ld6/ ;Dd
ü tfkqmd M hf8f]df ) udL{df @$ b]lv #) l8u|L ;Dd
ü jiff{ M ;/b/ !@% ;]=dL= ;Dd
ü g]kfndf kfOg] :yfg M sf7df08f}, kf]v/f, n'Dn] cflb
ü c;/ M jiff{ blIf0faf6 pQ/tkm{ qmdzM sd x'Fb} hfG5
·       lztf]i0f xfjfkfgL jf 708f ;flztf]i0f xfjfkfgL M cj pQfg]
ü prfO{ M @!)) b]lv ##)) ld6/ ;Dd
ü tfkqmd M hf8f]df ) udL{df !% b]lv #) l8u|L ;Dd
ü jiff{  M udL{df !)) ;]=dL=
ü g]kfndf kfO{g] :yfg M dxfef/t eGbf dfly / lxdfno >[ª\vnfeGbf d'lgsf] If]q
ü c;/ M lhjg:t/ si6s/
·       n]sfnL xfjfkfgL M cj pQfg]
ü prfO{ M ##)) ld= b]lv %))) ld6/ ;Dd
ü tfkqmd M uld{df !) b]lv !% l8u|L :fDd
ü jiff{ M ;/b/df $) ;]=dL=
ü g]kfndf kfO{g] :yfg M lxd/]vfeGbf tNnf] e"efu / lxdfnL pkTosf dgfª, d':tfª, 8f]Nkf
ü c;/ M lhjg:t/ si6s/
·       6'08«f xfjfkfgL M cj pQfg]
ü prfO{ M %))) ld6/ eGbf dfly
ü tfkqmd M ;w}F ) l8u|L
ü jiff{ M jiff{ x'Fb}g lxpFjiff{ x'G5
ü g]kfndf kfO{g] :yfg M pRr lxdfnL
ü c;/ M afx|}dlxgf lxpF kg{]
Ø g]kfndf kfO{g] xfjfkfgLsf d'Vo ljz]iftf M k|k|k|al; -k/k/ k/a;L_
ü k|sf/ M kfFr k|sf/sf xfjfkfgL
ü k|r'/tf M dg;'gL xfjfkfgLsf] k|r'/tf
ü k|efj M w/ftlno prfO{ / ;fd'lGb|s b'/tfaf6 k|ToIf k|efljt
ü jiff{ u/fpg] jfo' M lu|idsflng dg;'gL jfo'n] jiff{df / lztsflng dg;'gL jfo'n] lxpFbdf jiff{ u/fpg]
ü l;dfgf M lxdfno kj{t >ª\vnfn] d'n'ssf] xfjfkfgLsf] l;dfgfsf] sfd u/]sf]
Ø Ct' kl/jt{gsf sf/0fx? M
ü k[YjL uf]nfsf/ x'g' / ;'o{nfO{ kl/qmdf ug{'
ü k[YjLsf] sIf c08fsf/ x'g' h;n] ;'o{sf] ls/0f / tfk Ps} k|sf/n] gkg'{
ü k[YjLn] ;'o{sf] kl/qmdf ug"{ h;n] ;"o{af6 k[YjLsf] b'/L km/s kg{'
ü k[YjLsf] cIf sIfdf ^^=% l8u|Lsf] sf]0fdf 9Nsg'
ü k[YjLsf] cIf ;dfgfGt/ eO{ ;wF} Ps} lbzfdf 9Nsg' .

Power separation- शक्ति पृथकिकरणकाे सिद्वान्त ।


Ø  zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGt M
zlQm k[ylss/0fsf] k|d"v sf/s / k|]/s tTjsf] ?kdf zf;ssf] lg/ª\s'ztfnfO{ ;dfKt ug{'kg{] / hgtfsf] clwsf/sf] clwstd\ ;+/If0f ug{'kg{] cfjZostf /x]sf] 5 . ;Dk"0f{ zlQm Pp6} JolQmdf /x]sf] l:yltdf /fd|f] / rl/qjfg zf;s klg sfnfGt/df lg/ª\s'z / cTofrf/L aGg ;Db5g\ . Jojxf/df To:tf] x'g] klg u/]sf] 5 / o;} sf/0f /fHo Joj:yf ;~rfng ug{] zlQm ljleGg JolQm jf c+udf afFl8g'kg{]] cfjZostf / cf}lrTo pTkGg ePsf] xf] .
k|flrg u|Ls bfz{lgsx? Kn]6f] / cl/:6f]6nn], k|flrg /f]dsf bfz{lgs l;;/f] / c7f/fF} ztflAbdf dG6]:So"n] zlQm k[ylss/0fsf] cfjZostfdf hf]8 lbPsf lyP . h; dWo cl/:6f]6n / dG6]:So"sf] of]ubfg ljz]if 5 . ;j{k|yd k|m]Gr bfz{lgs dG6]:So"n] ;g\ !&$* df The sprit of law gfds k':tsdf zlQm k[ylss/0fsf] af/]df pNn]v u/]sf 5g\ .
Ø dG6]:So"sf] zlQm k[ylss/0f l;4fGtsf] dfGotf M
o  /fHo zlQmnfO{ k|s[ltsf] cfwf/df sfo{kflnsf, Gofokflnsf / Joj:yflksfdf ljefhg ug{'k5{ .
o  Ps JolQm Ps eGbf a9L c+ux?df axfn /xg' x'Fb}g / Psn] csf{sf] sfo{ ug'{ x'Fb}g .
o  k|To]s c+u Ps csf{af6 :jtGq x'g'k5{ / Ps csf{sf] sfd sf/afxLdf x:tIf]k ug{' x'Fb}g .
o  k|To]s c+usf] sfo{ ljefhg u/L ;f]sf] l;df lgwf{/0f ul/g'k5{ .
jt{dfg /fHoJoj:yfdf dG6]:So'n] l;kmfl/; u/]h:tf] ;/sf/sf ltg c+ux?sf lar k"0f{ ?kn] zlQm k[ylss/0fsf] k|of]u ;Dej b]lvb}g . Jojxf/df zlQm k[ylss/0f lg/k]If ?kdf xf]O{g ;fk]If ?kdf dfq} x'g ;S5 . ;/sf/sf c+ux?n] k|0ffnLut ?kdf sfo{ ul//x]sf x'G5g\ ltlgx? cnu–cnu z/L/ geO{ Pp6} z/L/sf cnu–cnu c+u x'g\ . ;dofg's'n ;fk]lIft / Jofjxfl/s zf;g k|0ffnL zlQm k[ylss/0fdf xf]OGf zlQm ;Gt'ngdf lge{/ ub{5 .
Ø g]kfnsf] ;+ljwfgdf zlQm k[ylss/0f / lgoGq0f tyf ;Gt'ngsf] cj:yf  M
g]kfndf zlQm k[ylss/0f, lgoGq0f tyf ;Gt'ngsf] cjwf/0ffnfO{ ;+ljwfgdf g} :ki6 5'6\ofO{lbPsf] 5 / ;do cg';f/ Jojxf/df klg nfu" eO{/x]sf] 5 . g]kfnsf] ;+ljwfgsf] efu & wf/f &$ b]lv efu ## wf/f #)% ;Dd zlQm k[ylss/0f, lgoGq0f tyf ;Gt'ngsf] l;4fGtsf ljljw :j?kx?sf] k|Tofe"lt u/fO{Psf] 5 .
Joj:yflksfn] sfo{kflnsf pk/ M
o  dlGqkl/ifb Joj:yflksf k|lt pQ/bfoL x'g],
o  ;fdfGo ax'dtaf6 k|wfgdlGq pk/ cljZjf;sf] k|:tfj kfl/t ug{],
o  ;lGw ;Demf}tf cg'df]bg ug{], ;+;lbo ;'g'jfO{, ;+s6sflng 3f]if0ffsf] cg'df]bg Joj:yflksfn] ub{5,
o  ;+a}wflgs c+usf k|ltj]bgdf 5nkmn u5{ .
Gofokflnsfn] sfo{kflnsf pk/ M
o  ;+a}wflgs kl/ifbdf k|wfgGofolwzsf] ;+nUgtf,
o  sfo{kflnsfsf] sfdsf] Goflos k'g/fjnf]sg / cbfntaf6 ePsf] km};nf dfGg afWo x'g],
o  ljleGg l/6df cfb]z hf/L ug{] sfo{sf] dfWodaf6 Gofokflnsfn] sfo{kflnsf pk/ lgoGq0f ub{5 .
sfo{kflnsfn] Joj:yflksf pk/ M
o  /fi6«kltn] k|wfgdlGqsf] l/kmfl/;df Joj:yflksf ;+;bsf] clwj]zgsf] cfXjfg / cGTo ug{],
o  ;/sf/L gLlt tyf sfo{qmd k|:t't
o  cWofb]z hf/L ug{],
o  ;'/Iff ;DalGw ljw]os ;/sf/n] dfq kf; ug{ kfpg] Joj:yfsf] dfWodaf6 sfo{kflnsfn] Joj:yflksf pk/ lgoGq0f ub{5 .
Gofokflnsfn] Joj:yflksf pk/ M
o  Goflos k'g/fjnf]sn dfkm{t sfg'gsf] ;+j}wflgstf kl/If0f ug{],
o  cbfntdf ljrf/flwg d'2fdf ;+;bdf 5nkmn ug{ aGb]h,
o  glh/ k|ltkfbg u/]/ sfg'g lgdf{0f ug{ ;Sg],
o  l/6 lgj]bgdf ljleGg cfb]z hf/L ug{ ;Sg] .
Joj:yflksfn] Gofokflnsf pk/ M
o  Gofolwz pk/ dxfcleof]u nufP/,
o  ;jf{]Rr cbfntsf] jflif{s k|ltj]bg pk/ 5nkmn u/]/,
o  Gofokflnsf ;DalGw sfg'gsf] lgdf{0f u/]/,
o  k|wfgGofolwz lgo'lQmsf] l;kmfl/; u/]/ .
sfo{kflnsfn] Gofokflnsf pk/ M
o  Gofo kl/ifbdf k|wfgdlGqsf] ;+nUgtf,
o  Gofokflnsf ;DaGwL gLlt lgdf{0f u/]/,
o  km};nfn] nfb]sf] b08;hfo dlGqkl/ifbsf] l;kmfl/;df /fi6«kltaf6 dfkmL x'g] .

सार्वजानिक प्रशासन काे अवधारणा (टिपनटापन) ।


Ø ;fj{hflgs k|zf;gsf] cjwf/0ff
/fHo ;~rfngdf Joj:yflksf, sfo{kflnsf / Gofokflnsfsf] :yfg ljlzi6 /xG5 . oL ltg txsf] u}x| pkl:yltdf /fHo ;~rfng x'g ;Sb}g . k|m]Gr bfz{lgs Aof/f]g8L dG6]:So"n] ;g\ !&$* df The spirit of law gfds cfˆgf] k':tsdf ;j{k|yd zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGt k|ltkfbg u/] pgn] o; l;4fGtdf
o   /fHosf] sfd Joj:yflksf, Gofokflnsf // sfo{kflnsf u/L ltg c+udf afF8\g
o   k|To]s c+u Ps csf{sf] x:tIf]kaf6 :jtGq /xg
o   Ps c+un] csf{] c+usf] sfd gug{
o   Psn] csf{] c+unfO{ lgu/fgL /fVg ;'emfPsf 5g\
jt{dfg o'udf kqsfl/tfnfO{ /fHo ;~rfngsf] rf}yf] c+usf ?kdf :jLsfl/Psf] kfO{G5 .
        /fHo ;~rfngsf]] lznlznfdf ;fj{hflgs k|zf;gsf] dxTj ljlzi6 5 . k|zf;gs} ;fxf/fn] /fHo4f/f lgdf{0f ul/Psf ljleGg gLlt, of]hgf / sfo{qmdsf] sfof{Gjog ul/G5 . ;an, ;Ifd, :jR5 / hgd"vL k|zf;gsf] ;~rfng ug{ ;lsPdf dfq To; b]zsf] ljsf;n] ult lng ;S5 . ;dfhdf ljBdfg q'l6 b]lvPdf xfdL eGg] u5f{} æoxfF k|zf;g g} 5}g ls Sof xf] <Æ To;}n] ;Dk"0f{ h; ckh;sf] efuL cGtTJfuTjf k|zf;gnfO{ agfpg] ePsf]n] k|To]s /fi6«n] cfˆgf] k|zf;nfO{ k|efjsf/L Pj+ ;Ifdof]Uo agfpg' h?/L 5 .
Ø ;+ljwfgsf] kl/efiff M
;+ljwfg To:tf l;4fGtx?sf] ;+u|x xf] h;n] ;/sf/sf] zlQm, zfl;tsf clwsf/x? / tL b'O{ larsf] ;DaGwnfO{ ;Gt'lnt u/]sf] x'G5 . ;+ljwfgn] d'Nf'sdf Ps /fhgLlts k4ltsf] ljsf; ug{] ePsf]n] o;nfO{ /fhgLlts b:tfj]h klg elgG5 . eg] o;n] d'n'sn] ckgfpg] cfly{s tyf ;fdflhs gLltx?sf] vfsf ;d]t agfpg] ePsf]n] ;+ljwfgnfO{ cfly{s tyf ;fdflhs b:tfj]h klg elgG5 .
Ø ;+ljwfgsf] cy{ M
c+u|]hL zAb Constitution Nofl6g efiffsf] Constitutio af6 cfPsf] xf], h;sf] cy{ To establish x'G5 . pTkltsf] cfwf/df x]bf{ klg ;+ljwfgnfO{ zf;g Joj:yfsf] :yfkgf ug{] lbzfdf ;/sf/sf c+ux?sf] Joj:yf / ;~rfng ug{] sfof{Tds b:tfj]hsf] ?kdf lng ;lsG5 .
;+ljwfg ljbx?n] ;+s'lrt cy{ nufpg] qmddf ;+ljwfgnfO{ sfg'g ;Ddt lgodx?sf] ;+ufnf] dfg]sf 5g\ eg] Jofks cy{df o;nfO{ sfg'g ;Ddt / c;Ddt lgodx?sf] ;+ufnf] dfg]sf 5g\ . ;g\ !&#@ df Bolingbroke n] lbPsf] kl/efiffnfO{ ;+ljwfgsf] Jofks cy{df lng] u/]sf] kfO{G5 pgsf cg';f/ M æ;+ljwfg sfg'g tyf k|yfx?sf] ;+u|x xf] h; cGtu{t ;dfhn] zfl;t x'g :jLsf/ u/]sf] x'G5 .Æ
Ø ;+ljwfgsf] P]ltxfl;s ljsf;qmd M
·        ;j{k|yd O{=k'= #%) lt/ c/:t'n] ;fdfGo sfg'g / ;+j}wflgs sfg'gdf x'g] leGgtf k|:t't ub{} ;+j}wflgs cjwf/0ffnfO{ aflx/ NofPsf lyP .
·        hfkfgn] ;g\ ^)$ lt/ af}4 wd{ / ;fdlfhs g}ltstfdf cfwfl/t sfg'gx?sf] ljsf; ug]{ u/L gofF cfofd yk]sf] lyof] .
·        a]nfotdf ;g\ !@!% df :jtGqtfsf] a8fkq dflgg] DofUgfsf6f{ hf/L u/L zf;snfO{ sfg'g cg';f/ rNg afWo kfl/Psf] lyof] .
·        !* cf}F ztflAbdf hf]g ns, ?;f], dG6]:So" h:tf lj4fgx?sf] ;lqmotfsf sf/0f ;+j}wflgs ljsf;qmdn] ltj|tf kfof] kmn:Jf?k cd]l/sf, k|mfG;, /l;of x'Fb} ljZjsf ljleGg d'n'sx?df ;+ljwfg lgdf{0f x'g] qmd rNof] .
Ø kGw|f+} of]hgfsf] bL3{sflng /fli6«o /0fgLlt M
o   ltj|, lbuf] / /f]huf/d"ns cfly{s a[l4 ug{]
o   ;'ne tyf u'0f:tl/o :jf:Yo ;]jf // lzIffsf] ;'lglZrt ug{]
o   cfGtl/s tyf cGt/b]lzo cGt/ cfj4tf Pjd bLuf] zx/j:tL ljsf; ug{]
o   pTkfbg / pTkfbsTj clej[l4 ug{]
o   k"0f{ lbuf] pTkfbglzn ;fdflhs ;'/Iff tyf ;+/If0f ug{]
o   ul/aL lgjf/0f / cfly{s ;fdflhs ;dfgtf ;lxtsf] Gofok"0f{ ;dfh lgdf0f{ ug{]
o   k|fs[lts ;|f]t ;+/If0f / kl/rfng tyf pTyfglzntf ljsf; ug{]
o   ;fj{hflgs ;]jfsf] ;'b[l9s/0f, k|fb]lzs ;Gt'ng / /fli6«o Pstf ;+j4{g ug{]
-ltj| ;' cfpFbf k"0f{ ul/aL k|f;f eP_
Ø rf}wf}+ of]hgfsf] d"Vo pknlAw pNn]v ug'{xf];\ .
lj=;+= @)!# b]lv ;'?  ePsf] of]hgfa4 ljsf;sf] qmddf xfn;Dd !$ j6f of]hgf nfu" eO{;s]sf 5g\ / !% cf}F of]hgf sfof{Gjogdf /x]sf] 5 . P]ltxfFl;s ;+ljwfg;efaf6 ;+ljwfg hf/L ePkkl5sf] klxnf] of]hgfsf] ?kdf rf}wf}F of]hgf -cf=j= @)&#÷&$– @)&%÷&^_ th{'df ePsf] lyof] . pTkfbglzn, /f]huf/L pGd"v Pj+ Gofok"0f{ ljt/0f ;lxtsf] pRr cfly{s j[l44f/f ul/aLnfO{ b'|t ?kdf Go"lgs/0f ub{} cfly{s ;fdflhs ?kfGt/0f ug{} d'ne"t pb]Zo af]s]sf] !$ cf}F of]hgfsf d"Vo pknAwLnfO{ o; k|sf/ pNNf]v ug{ ;lsG5 .
o   o; cjlwdf aflif{s cf};t cfly{s a[l4b/ )=* af6 ^=( k|ltzt k'u]sf],
o   cfly{s ;fdflhs ljsf;sf] afws dflgPsf] lg/k]If ul/aL @!=^ af6 !*=& df em/]sf],
o   dfgj ljsf; ;'rf+s )=%$ af6 )=%&$ df k'u]sf],
o   s[lif If]qsf] cf};t a[l4b/ !=# af6 $=@ k|ltzt k'u]sf],
o   ljw'lto zf;gsf] cjwf/0ffnfO{ ;fsf/ kfg{] dfWood  O{G6/g]6df kx'Fr k|fKt hg;+Vof $$=$ af6 %$=$ k|ltzt  k'u]sf],
o   hg;f+lVos nfef+z nufgL d}qL jftfj/0f, k"jf{wf/ ljsf;, e"sDk kl5sf] k"gM lgdf{0f / phf{ pTkfbg a[l4 h:tf ;s/fTds kl/b[Zoaf6 d'n'ssf] ljsf; / ;d[l4sf] k|:yfg ljGb'sf] cfwf/ tof/ ePsf] .
cGTodf,
d'n'ssf] ;jf{ªuL0f{ ljsf;sf] nflu eljiodf s] ug{] < lsg ug{] < s;/L ug{] < s;n] ug{] < h:tf k|Zgsf] hjfkm of]hgfn] lbg] ePsf]n] / of]hgf cu|udg, ljsf; / ?kfGt/0fsf] Jojl:yt vfsf ;d]t ePsf]n] /fd|f] of]hgf agfP/ To;sf cIf/–cIf/sf] cy{ vf]Hg' eGbf klg ljut of]hgfx?sf] pknAwL ;ldIff ub{} rfn' of]hgfsf] k|efjsf/L sfof{Gjogdf hf]8 lbg' a'l4dfgL x'g]5 .

Ø zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGt M
zlQm k[ylss/0fsf] k|d"v sf/s / k|]/s tTjsf] ?kdf zf;ssf] lg/ª\s'ztfnfO{ ;dfKt ug{'kg{] / hgtfsf] clwsf/sf] clwstd\ ;+/If0f ug{'kg{] cfjZostf /x]sf] 5 . ;Dk"0f{ zlQm Pp6} JolQmdf /x]sf] l:yltdf /fd|f] / rl/qjfg zf;s klg sfnfGt/df lg/ª\s'z / cTofrf/L aGg ;Db5g\ . Jojxf/df To:tf] x'g] klg u/]sf] 5 / o;} sf/0f /fHo Joj:yf ;~rfng ug{] zlQm ljleGg JolQm jf c+udf afFl8g'kg{]] cfjZostf / cf}lrTo pTkGg ePsf] xf] .
k|flrg u|Ls bfz{lgsx? Kn]6f] / cl/:6f]6nn], k|flrg /f]dsf bfz{lgs l;;/f] / c7f/fF} ztflAbdf dG6]:So"n] zlQm k[ylss/0fsf] cfjZostfdf hf]8 lbPsf lyP . h; dWo cl/:6f]6n / dG6]:So"sf] of]ubfg ljz]if 5 . ;j{k|yd k|m]Gr bfz{lgs dG6]:So"n] ;g\ !&$* df The sprit of law gfds k':tsdf zlQm k[ylss/0fsf] af/]df pNn]v u/]sf 5g\ .
Ø dG6]:So"sf] zlQm k[ylss/0f l;4fGtsf] dfGotf M
o   /fHo zlQmnfO{ k|s[ltsf] cfwf/df sfo{kflnsf, Gofokflnsf / Joj:yflksfdf ljefhg ug{'k5{ .
o   Ps JolQm Ps eGbf a9L c+ux?df axfn /xg' x'Fb}g / Psn] csf{sf] sfo{ ug'{ x'Fb}g .
o   k|To]s c+u Ps csf{af6 :jtGq x'g'k5{ / Ps csf{sf] sfd sf/afxLdf x:tIf]k ug{' x'Fb}g .
o   k|To]s c+usf] sfo{ ljefhg u/L ;f]sf] l;df lgwf{/0f ul/g'k5{ .
jt{dfg /fHoJoj:yfdf dG6]:So'n] l;kmfl/; u/]h:tf] ;/sf/sf ltg c+ux?sf lar k"0f{ ?kn] zlQm k[ylss/0fsf] k|of]u ;Dej b]lvb}g . Jojxf/df zlQm k[ylss/0f lg/k]If ?kdf xf]O{g ;fk]If ?kdf dfq} x'g ;S5 . ;/sf/sf c+ux?n] k|0ffnLut ?kdf sfo{ ul//x]sf x'G5g\ ltlgx? cnu–cnu z/L/ geO{ Pp6} z/L/sf cnu–cnu c+u x'g\ . ;dofg's'n ;fk]lIft / Jofjxfl/s zf;g k|0ffnL zlQm k[ylss/0fdf xf]OGf zlQm ;Gt'ngdf lge{/ ub{5 .
Ø ljleGg Joj:yfx?df zlQm ;Gt'ng / k[ylss/0f M
o   /fi6«klto zf;g k|0ffnLsf] ;Gbe{df M /fi6«klto zf;g k|0ffnL cjnDag ul/Psf] 7fpFdf zf;lso :j?ksf] l;4fGt adf]lhd zlQm k[ylss/0sf] l;4fGt kfngf ug{ ;lsg] dflgG5 . ljZjdf zlQm k[ylss/0fsf] pTs[i6 k|of]usf] ?kdf cd]l/sL ;+ljwfgnfO{ lng ;lsG5 . h;df ljBflosL clwsf/ ;+:fbdf, sfo{sfl/0fL clwsf/ /fi6«kltdf / Goflos clwsf/ Gofokflnsfdf lglxt 5 .
o   ;+;lbo zf;g k|0ffnLsf] ;Gbe{df M ;+;lbo zf;g k|0ffnLdf zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGtsf] k"0f{ kfngf ;Dej b]lvb}g . ;fdfGotof ;+;bdf ;b:o /x]sf] tyf ax'dt k|fKt /fhg}lts bnsf] k|d"vsf] g]t[Tjdf sfo{kflnsfsf] u7g x'g] ePsf]n] zlQmsf] k[ylss/0f eGbf klg Plss/0f ePsf] dflgG5 . Joj:yflksfn] dxfcleof]u dfkm{t sfo{kflnsf / sfo{kflnsfn] clwj]zgsf] ;+j}wflgs clwsf/ adf]lhd ;+;b cfXjfg / cGTo dfkm{t Joj:yflksfsf] lj36g ug{;Sg] Ifdtf /fVb5g\ . oxfF ;}4flGts ?kdf zlQmsf] k[ylss/0f ;Dej geP klg Jojxf/ut ?kdf ;f]sf] k|aGw ldnfO{Psf] x'G5 .
lgisif{ M Jojxfl/s ?kdf zlQmsf] /fHosf c+ux?df k"0f{ ?kdf k[ylss/0f ;Dej 5}g, Jojxfl/s 5}g . zlQm k[ylss/0fsf] ;a}eGbf pbfx/l0fo / ;Ifd cEof; ug{] cd]l/sL ;+ljwfgdf ;d]t sfª\u|];n] dxfcleof]u nufpg ;S5, ;GwL, ;Demf}tf / dxTjk"0f{ lgo'QmL l;g]6af6 cg'df]bg x'g'k5{ . o;} u/L sfª\u|];af6 kfl/t ljB]osdfly /fi6«kltn] le6f] k|of]u ug{ ;S5 . Goflos k'g/fjnf]sg / l/6 If]qflwsf/sf] k|of]uaf6 Gofokflnsfn] /fi6«klt / sfª\u|];nfO{ r'gf}tL lbg ;S5 . t;y{ k"0f{ zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGt zlQmsf] ;Gt'ng / lgoGq0fsf] lj?4df x'G5 . To;}n] b'j} kIfsf] ldl>t dfu{ to ug'{ pko'Qm dflgG5 .
Ø ;fj{hflgs k|zf;g / /fhgLltzf:q
p8«f]ljN;gn] ;g\ !**& df k|zf;g / /fhgLltnfO{ leGgf leGg} ?kdf k|:t't u/] To;sf] nut} ;g\ !()) df u8gfjn] oL b'O{ ljifonfO{ k[ys ?kd} cWoog ul/g'kg{] ljrf/ JoQm u/] . t/ tTkZrftsf lj4fgx?n] oL b'O{lar nId0f/]vf sf]g{ gldNg] cleJolQm lbPsf 5g\ . l:y/ /fhgLlt / :jR5 ;/sf/ ePdf b]zdf ljsf;n] ult lnPsf] kfO{G5 . l:y/ ;/sf/ ljsf;sf] k"j{;t{ xf] . To;}u/L :jR5 ;/sf/ ;~rfng ePsf] /fHodf k|zf;g klg ;f]xL cg'?k kfO{G5 . o; k[i7 e"lddf  klg /fhgLlt / k|zf;gsf] cGt/;DaGw af]w ug{ ;lsG5 .
        oL jf:tljstfnfO{ cfTd;ft u/L k|To]s /fi6«n] /fhgLlt / k|zf;gnfO{ ;+u;+u} / ;dfg Jojxf/n] kl/rfng ug'{k5{ . o;f] ePdf dfq ljsf;sf] pRrtd nIo xfFl;n ug{ ;lsG5 .
Ø ;fj{hflgs k|zf;g lj1fg xf] ls xf]O{g  <
;g\ !(#& df n'y/ u'lnsn] k|zf;sn] lgjf{x ug'{kg{] sfo{;"lr POSDCORB sf] lgdf{0f ub{} ;fj{hflgs k|zf;gnfO{ lj1fgsf] ;+1f lbP t/ !) jif{ kl5 ;g\ !($& df /a6{ 8fnn] b]xfosf ts{ /fVb} o;nfO{ lj1fgsf] ;+1f lbg gldNg] atfPsf 5g\ M
o   ;fj{hflgs k|zf;gsf] l;4fGt cg'z/0f ubf{ ;fj{hflgs d"No dfGotfnfO{ ;d]t cg'df]bg ug{'kg{] x'G5 t/ lj1fg o; sfo{af6 d'Qm x'G5 .
o   tf]lsPsf] l;4fGtnfO{ sfof{Gjog ug{ k|zf;gdf JolQm ljz]ifn] dxTj /fV5 t/ lj1fgdf ;f] x'Fb}g .
o   ;+u7g ;~rfng ug{ ;fdflhs kl/j]zn] klg cxd\ e"ldsf v]Nb5 t/ lj1fgdf of] s'/f nfu" x'Fb}g .
Ø ;+j}wflgs c+u eg]sf] s] xf] < ;+a}wflgs kl/ifbsf] u7g s;/L ul/G5 pNn]v ug'{xf];\ .
sfo{kflnsf, Gofokflnsf / Joj:yflksfsf] sfo{nfO{ d"Nof+sg ug{ jf ;Gt'ng / lgoG      q0f sfod /fVg ;+ljwfgdf Joj:yf ul/Psf :jfoQ lgsfonfO{ ;+j}wflgs c+u elgG5 . o:tf ;+j}wflgs c+usf] sfd, st{Jo / clwsf/ ;+ljwfgdf g} :ki6 Joj:yf ul/Psf] x'G5 . b]zsf] cfjZostf / Joj:yf cg';f/ ;+j}wflgs c+usf] ;+Vof km/s–km/s x'g ;S5 .
        g]kfnsf] ;+ljwfg @)&@ sf] wf/f @*$ df ;+j}wflgs kl/ifbsf] Joj:yf u/]sf] 5 . ;+j}wflgs lgsfosf k|d"v / kbflwsf/Lx? tyf ;jf{]Rr cbfntsf k|wfgGofolw; / Gofolw;sf] lgo'lQmsf] l;kmfl/; ;+j}wflgs kl/ifbn] ub{5 .
;+j}wflgs kl/ifbsf] u7g b]xfojdf]lhd ul/G5 M
k|wfg dGqL – cWoIf
k|wfg Gofolw; – ;b:o
k|ltlglw;efsf] ;efd'v – ;b:o
k|ltlglw;efsf] pk;efd'v – ;b:o
k|ltlglw;efsf] ljkIfLbnsf] g]tf – ;b:o
/fli6«o;efsf] cWoIf – ;b:o
g]kfn ;/sf/sf] d"Vo ;lrj – ;b:o ;lrj
o   k|wfgGofolw;sf] kb l/Qm /x]sf] cj:yfdf ;+j}wflgs kl/ifbsf] a}7sdf ;b:osf] ?kdf sfg'g tyf Gofo dlGqn] efu lng]5g\ .
o   ;+j}wflgs kl/ifbsf] tf]lsPsf kbx? l/Qm x'g' Ps dlxgf k"j{ lgo'lQmsf]nflu l;kmfl/; ug{] Joj:yf 5 t/ d[To" jf /flhgfdfaf6 kb l/Qm /x]sf] cj:yfdf l/Qm ePsf] Ps dlxgf leq lgo'lQm ul/;Sg'kg{] Joj:yf 5 .
Ø zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGt M
zlQm k[ylss/0fsf] k|d"v sf/s / k|]/s tTjsf] ?kdf zf;ssf] lg/ª\s'ztfnfO{ ;dfKt ug{'kg{] / hgtfsf] clwsf/sf] clwstd\ ;+/If0f ug{'kg{] cfjZostf /x]sf] 5 . ;Dk"0f{ zlQm Pp6} JolQmdf /x]sf] l:yltdf /fd|f] / rl/qjfg zf;s klg sfnfGt/df lg/ª\s'z / cTofrf/L aGg ;Db5g\ . Jojxf/df To:tf] x'g] klg u/]sf] 5 / o;} sf/0f /fHo Joj:yf ;~rfng ug{] zlQm ljleGg JolQm jf c+udf afFl8g'kg{]] cfjZostf / cf}lrTo pTkGg ePsf] xf] .
k|flrg u|Ls bfz{lgsx? Kn]6f] / cl/:6f]6nn], k|flrg /f]dsf bfz{lgs l;;/f] / c7f/fF} ztflAbdf dG6]:So"n] zlQm k[ylss/0fsf] cfjZostfdf hf]8 lbPsf lyP . h; dWo cl/:6f]6n / dG6]:So"sf] of]ubfg ljz]if 5 . ;j{k|yd k|m]Gr bfz{lgs dG6]:So"n] ;g\ !&$* df The sprit of law gfds k':tsdf zlQm k[ylss/0fsf] af/]df pNn]v u/]sf 5g\ .
Ø dG6]:So"sf] zlQm k[ylss/0f l;4fGtsf] dfGotf M
o   /fHo zlQmnfO{ k|s[ltsf] cfwf/df sfo{kflnsf, Gofokflnsf / Joj:yflksfdf ljefhg ug{'k5{ .
o   Ps JolQm Ps eGbf a9L c+ux?df axfn /xg' x'Fb}g / Psn] csf{sf] sfo{ ug'{ x'Fb}g .
o   k|To]s c+u Ps csf{af6 :jtGq x'g'k5{ / Ps csf{sf] sfd sf/afxLdf x:tIf]k ug{' x'Fb}g .
o   k|To]s c+usf] sfo{ ljefhg u/L ;f]sf] l;df lgwf{/0f ul/g'k5{ .
jt{dfg /fHoJoj:yfdf dG6]:So'n] l;kmfl/; u/]h:tf] ;/sf/sf ltg c+ux?sf lar k"0f{ ?kn] zlQm k[ylss/0fsf] k|of]u ;Dej b]lvb}g . Jojxf/df zlQm k[ylss/0f lg/k]If ?kdf xf]O{g ;fk]If ?kdf dfq} x'g ;S5 . ;/sf/sf c+ux?n] k|0ffnLut ?kdf sfo{ ul//x]sf x'G5g\ ltlgx? cnu–cnu z/L/ geO{ Pp6} z/L/sf cnu–cnu c+u x'g\ . ;dofg's'n ;fk]lIft / Jofjxfl/s zf;g k|0ffnL zlQm k[ylss/0fdf xf]OGf zlQm ;Gt'ngdf lge{/ ub{5 .
Ø g]kfnsf] ;+ljwfgdf zlQm k[ylss/0f / lgoGq0f tyf ;Gt'ngsf] cj:yf  M
g]kfndf zlQm k[ylss/0f, lgoGq0f tyf ;Gt'ngsf] cjwf/0ffnfO{ ;+ljwfgdf g} :ki6 5'6\ofO{lbPsf] 5 / ;do cg';f/ Jojxf/df klg nfu" eO{/x]sf] 5 . g]kfnsf] ;+ljwfgsf] efu & wf/f &$ b]lv efu ## wf/f #)% ;Dd zlQm k[ylss/0f, lgoGq0f tyf ;Gt'ngsf] l;4fGtsf ljljw :j?kx?sf] k|Tofe"lt u/fO{Psf] 5 .
Joj:yflksfn] sfo{kflnsf pk/ M
o   dlGqkl/ifb Joj:yflksf k|lt pQ/bfoL x'g],
o   ;fdfGo ax'dtaf6 k|wfgdlGq pk/ cljZjf;sf] k|:tfj kfl/t ug{],
o   ;lGw ;Demf}tf cg'df]bg ug{], ;+;lbo ;'g'jfO{, ;+s6sflng 3f]if0ffsf] cg'df]bg Joj:yflksfn] ub{5,
o   ;+a}wflgs c+usf k|ltj]bgdf 5nkmn u5{ .
Gofokflnsfn] sfo{kflnsf pk/ M
o   ;+a}wflgs kl/ifbdf k|wfgGofolwzsf] ;+nUgtf,
o   sfo{kflnsfsf] sfdsf] Goflos k'g/fjnf]sg / cbfntaf6 ePsf] km};nf dfGg afWo x'g],
o   ljleGg l/6df cfb]z hf/L ug{] sfo{sf] dfWodaf6 Gofokflnsfn] sfo{kflnsf pk/ lgoGq0f ub{5 .
sfo{kflnsfn] Joj:yflksf pk/ M
o   /fi6«kltn] k|wfgdlGqsf] l/kmfl/;df Joj:yflksf ;+;bsf] clwj]zgsf] cfXjfg / cGTo ug{],
o   ;/sf/L gLlt tyf sfo{qmd k|:t't
o   cWofb]z hf/L ug{],
o   ;'/Iff ;DalGw ljw]os ;/sf/n] dfq kf; ug{ kfpg] Joj:yfsf] dfWodaf6 sfo{kflnsfn] Joj:yflksf pk/ lgoGq0f ub{5 .
Gofokflnsfn] Joj:yflksf pk/ M
o   Goflos k'g/fjnf]sn dfkm{t sfg'gsf] ;+j}wflgstf kl/If0f ug{],
o   cbfntdf ljrf/flwg d'2fdf ;+;bdf 5nkmn ug{ aGb]h,
o   glh/ k|ltkfbg u/]/ sfg'g lgdf{0f ug{ ;Sg],
o   l/6 lgj]bgdf ljleGg cfb]z hf/L ug{ ;Sg] .
Joj:yflksfn] Gofokflnsf pk/ M
o   Gofolwz pk/ dxfcleof]u nufP/,
o   ;jf{]Rr cbfntsf] jflif{s k|ltj]bg pk/ 5nkmn u/]/,
o   Gofokflnsf ;DalGw sfg'gsf] lgdf{0f u/]/,
o   k|wfgGofolwz lgo'lQmsf] l;kmfl/; u/]/ .
sfo{kflnsfn] Gofokflnsf pk/ M
o   Gofo kl/ifbdf k|wfgdlGqsf] ;+nUgtf,
o   Gofokflnsf ;DaGwL gLlt lgdf{0f u/]/,
o   km};nfn] nfb]sf] b08;hfo dlGqkl/ifbsf] l;kmfl/;df /fi6«kltaf6 dfkmL d'NtjL x'g] .
Ø g]kfnsfnflu s]lx ljr/0fLo kIfx? M
o   ;+ljwfn] /fi6«kltnfO{ lbPsf] If]qflwsf/x? k|fo ;a} sfo{sfl/0fL clwsf/;Fu ;DalGwt 5g\ t/ /fi6«kltnfO{ sfo{sfl/0fL c+usf] ?kdf :jLsf/ ul/Psf] eg] kfO{b}Gf .
o   ;+a}wflgs / Gofo kl/ifbn] :jtGq x}l;ot k|fKt u/]sf 5g\ . t/ lt lgosfaf6 lgo'lQmsfnflu l;kmfl/; ePsf JolQmx? ;+;lbo ;'g'jfO{af6 pko'Qm 7xl/g' k5{ . o;sf] cf}lrTo k|dfl0ft ug{ ;lsPsf] 5}g .
o   /fi6«kltsf] cfr/0fsf] ;DaGwdf Joj:yflksfdf ax; ug{ gkfO{g] ;+j}wflgs Joj:yfsf] cefj 5 .
o   ;/sf/n] s'g} klg GofolwznfO{ sfhdf v6fpg ;Sg] k|fjwfg :jtGq Gofokflnsfsf] cjwf/0ff Pj+ l;4fGt;Fu d]n vfg] b]lvb}g .
o   :yfgLo txdf Pp6} JolQm :yfgLo sfo{kflnsf, :yfgLo Joj:yflksf / :yfgLo Goflos ;ldltdf /xg] Joj:yf  zlQm k[ylss/0fsf] l;4fGt;FUf d]n vfg] b]lvb}g .
o   g]kfndf ;"rgfsf] xs :fDalGw sfg'gL Joj:yf M     
g]kfndf ;"rgfsf] xsnfO{ ;j{k|yd @)$& sf] g]kfn clw/fHosf] ;+ljwfgsf] wf/f !^ df pNn]v ul/Psf] lyof] . ;"rgfsf] xs ;DalGw P]g, @)^$ n] ;fj{hflgs lgsfoaf6 ;Dkfbg x'g] jf ePsf ;fj{hflgs dxTjsf] sfd, tT;DalGw sf/afxLsf] lg0f{o;Fu ;DalGwt s'g} lnvt ;fdfu|L jf hfgsf/L g} ;"rgf xf] egL pNn]v u/]sf] 5 . To:t} g]kfnsf] jt{dfg ;+ljwfgsf] wf/f @& df ;"rgfsf] xs ;DaGwL Joj:yfdf k|To]s gful/snfO{ cfˆgf] jf ;fj{hflgs ljifosf] ;"rgf dfUg] / kfpg] xs x'g]5 t/ sfg"g adf]lhd uf]Ko /fVg'kg{] ;"rgfsf] hfgsf/L lbg s;}nfO{ afWo kfl/g] 5}g egL pNn]v ul/Psf] 5 .

Ø jt{dfg g]kfnsf] ;+3 k|b]z / :yfgLo tx larsf] ax'cfoflds cGt/;DaGw .
g]kfnsf] ;+ljwfg @)&@ adf]lhd g]kfnsf] d"n ;+/rgf ;+3, k|b]z / :yfgLo tx u/L ltg txsf] /x]sf] 5 . oL ltg txsf ;/sf/n] /fHo zlQmsf] k|of]u ;xsf/Ltf, ;xcl:tTj / ;dGjosf cfwf/df u5{g\ . g]kfnsf] ;+l3otf :jzf;g / ;fem]bf/L zf;gsf cfwf/df ;~rflnt /x]sf] 5 . ;+3, k|b]z / :yfgLo txlar /x]sf] ax'cfoflds cGt/;DaGwnfO{ lgDgfg';f/ JofVof ug{ ;lsG5  .
/fhg}lts cGt/;DaGw M
o   ;+3n] ;+ljwfgsf] cg';"lr %, k|b]zn] cg';"lr ^, :yfgLo txn] cg';"lr * adf]lhdsf] Psn tyf ;+3 / k|b]zn] cg';"lr & / ;+3, k|b]z tyf :yfgLo txn] cg';"lr ( adf]lhdsf ;femf clwsf/x? k|of]u ug{] .
o   sfg'g lgdf{0f ubf{ :yfgLo txx?n] ;+3 / k|b]z;+u / k|b]zn] ;+3;+u aflemg] u/L  gagfpg] .
o   g]kfn ;/sf/n] /fli6«o dxTJfsf ljifodf / k|b]zlar ;dGjo ug{] ljifodf k|b]z dlGqkl/ifbnfO{ lgb{]zg lbg ;Sg] .
o   /fli6«o ;efsf] lgjf{rs d08ndf :yfgLo txsf k|d"v pkk|d"v / k|b]z ;efsf ;b:ox? /xg] .
o   ;+3–k|b]z / k|b]z–k|b]z larsf] ljjfb ;dfwfg ug{ k|wfgdlGq tyf ;+l3o dlGqx? / d"Vo dlGqx? ;dfj]z cGt/k|b]z kl/ifbsf] Joj:yf .
o   k|b]z lj36g ePdf ;+l3o zf;g nfu" x'g] .
o   k|b]z tyf :yfgLo txlar s'g} ljjfb ePdf k|b]z ;/sf/n] lg0f{o ug{] .
cfly{s cGt/;DaGw M
o   ;+3, k|b]z / :yfgLo txn] cfk\mgf] clwsf/sf] If]qdf s/ nufpg / /fhZj p7fpg ;Sg] .
o   g]kfn ;/sf/n] ;+sng u/]sf] /fhZj ;+3, k|b]z / :yfgLo txlar Gofof]lrt ljt/0fsf] Joj:yf ldnfpg] .
o   /fli6«o k|fs[lts ;|f]t tyf ljQ cfof]usf] l;kmfl/;df z'qsf] cfwf/df /fhZj afF8kmfF8 ug{] .
o   ;+3n] k|b]z tyf :yfgLo txnfO{ lgDg $ cg'bfg pknAw u/fpg] M ;+l3o ;dflgs/0f, ;zt{ cg'bfg, ;dk'/s cg'bfg / ljz]if cg'bfg .
o   :yfgLo txsf kbflwsf/Lx?sf] ;]jf ;'ljwf k|b]z sfg'gn] tf]s] adf]lhd x'g] .
o   k|b]z / :yfgLo txNf] lng] cfGtl/s C0fsf] l;kmfl/; ;+l3o ;/sf/n] lgwf{0f u/] adf]lhd x'g] .
k|zf;lgs cGt/;DaGw M
o   ;/sf/L ;]jfdf /x]sf sd{rf/L ;+3, k|b]z / :yfgLo txdf ;dfof]hg ul/Psf] .
o   sd{rf/L ;dfof]hg P]g adf]lhd :yfgLo tx / k|b]zdf ;dfof]hg ePsf sd{rf/L ;+3df cfpg ;Sg] .
o   k|b]z / :yfgLo txaf6 lglZrt ;+Vofdf sd{rf/L ;+3df cfpg ;Sg] .
o   k|b]zdf k|b]z ;lrj / :yfgLo txdf k|d"v k|zf;lso clws[t ;+3af6 cfpg] .
o   k|b]z / :yfgLo txdf lgo'Qm sd{rf/LnfO{ ;+l3o ;|f]taf6 tna eQfsf] ;'lglZrttf .
o   k|b]z leqsf :yfgLo txdf sd{rf/Lsf] ;?jf ;DalGwt txsf] l;kmfl/;df k|b]z ;/sf/n] ug{] .
o   :yfgLo txdf sd{rf/L / sfof{no ;DalGw Joj:yf ;DalGwt k|b]z sfg'g adf]lhd x'g] .